ماجرای ازدواج امام زمان (عج) قسمت اول - تنها منجی

تنها منجی

ماجرای ازدواج امام زمان (عج) قسمت اول
نویسنده : منتظر ظهور - ساعت ٧:٢۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۸/٩
 

 ازدواج امام زمان (عج) قسمت اول

در همه زمانهای بعد از غیبت امام زمان (عج)  با ادعاهای دروغین  افراد مختلفی روبرو میشویم که خود را یا از فرزندان آن حضرت (عج) ویا از همسران آن حضرت معرفی میکنند  بعضا هم افراد ساده لوحی بوده اند که حرف آنان را باور کرده اند!!

 جدای از ادعای این افراد یکى از مباحث داغ پیرامون شخصیّت حضرت مهدى (عج)، زندگى شخصى و خانوادگى آن حضرت است!

 همانگونه که میدانیم ازدواج، سفارش خداوند و سنت موکدی است که رسول خدا(ص) دوری کننده از آن را از زمره مسلمانان خارج دانسته اند. از طرفی حفظ و بقای نسل بشر، رسیدن به سکونت و آرامش، برقراری ارتباط بین انسان‌ها و کسب صفات خوب انسانی، از مهم ‌ترین دستاوردهای ازدواج هستند. از سوی دیگر، رسول خدا(ص) و ائمه هدی(ع)، در پیروی از سنت‌های الهی و عمل به فرامین خداوند، بر دیگران پیشی گرفته و دستورات الهی را پیش از ابلاغ به مردم، عمل می‌نمودند.(1) ازدواج نیز یکی از سنت‌هایی است که معصومان(ع) نسبت به رعایت آن اهتمام ویژه‌ای داشتند. به همین دلیل، همواره این پرسش ذهن شیعیان عصر غیبت را به خود مشغول ساخته است که آخرین پیشوا و امام معصوم چگونه با این سنت الهی برخورد کرده‌اند؟

از این رو سخن از ازدواج یا عدم آن و داشتن فرزند و مکان زندگى و وضعیّت زندگى اولاد و کیفیّت زندگى آنها ، از بحثهاى جذّابى است که احیاناً در اذهان بسیارى از معتقدان به اووجود دارد وهمواره نیزبا ابهاماتى روبه رو است، که معمولا با جوابهاى ضدّ و نقیضى نیز مواجه است


 سوالات  وابهامات  مطرح شده در باب زندگی شخصی امام زمان (عج) :

اساساً غیبت طولانى آن حضرت از نگاه زندگانى شخصى و خصوصى ایشان  این سؤالات را بوجود می آورد که

1- آیا در این مدّت، حضرت مهدى(علیه السلام)ازدواج کرده است یا خیر؟

2- آیا امام مهدى(علیه السلام) داراى فرزند است؟

3- آیا مکان خاصّى براى زندگى وى و فرزندانش وجود دارد؟

4ـ در صورتی که امام زمان (عج)  ازدواج کنند، آیا همسر آن حضرت نیز عمری طولانی داشته، و همواره در کنار حضرت خواهند بود؟
5ـ در صورتی که عمر همسر امام(عج) طولانی نباشد، و پس از گذراندن سال‌های طبیعی عمر، از دنیا بروند، آیا امام(عج) همسر دیگری اختیار می‌کنند؟
6-  آیا همسر و فرزندان حضرت (در صورت ازدواج) نیز مانند پدر بزرگوارشان از دیدگان مردم مخفی هستند یا این که آنان می‌توانند در شرایط طبیعی زندگی کنند؟
و .....

 برخى این سؤالات را به صورت اشکال وشبهه مطرح کرده و میگویند:

1-  اگر ازدواج کرده و همسر دارد، به دنبالش  داشتن فرزند است چگونه است که خانواده ایشان پی به رازش نبرده اند واگر راز اورا میدانند چگونه است که آن را فاش نکرده اند ؟واین  با حکمت و فلسفه غیبت منافات دارد!!!

2-  اگر ازدواج نکرده است، پس به سنّت رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم) و به امر شرعى مستحب عمل نکرده است، که اینهم با مقام  عصمت و شأن آن حضرت نمی سازد، زیرا وى رهبر دینى مردم است و در عمل به مستحبات همچون واجبات، باید پیشقدم باشد، و فرضِ وجود امامی که مستحب مؤکّد شرعى را ترک کند، و در واقع عمل مکروهى را انجام دهد بسیار مشکل، و جاى استبعاد دارد.

پس اگر ازدواج نکرده باشد اشکال ترک مستحبّ از طرف معصوم، و اگر ازدواج کرده باشد اشکال فاش شدن اسرار و تضادّ با فلسفه غیبت پیش می آید، و چون طرفین قضیّه با اشکال مواجه است، عدّه اى چنین نتیجه گیرى میکنند که : اصلا آن حضرت وجود ندارد!!

بنابراین، من در سه مقاله مجزا سعی دارم پس از طرح سؤال اصلى و بیان دیدگاههاى متفاوت و دلائل آنها،  به نتیجه اى مناسب و جامع برسم . وبه  بعضی از این سئوالات با استفاده از مقالات مختلف اینترنتی وکتب مختلف از دیدگاه دانشمندان ومحققان اسلام  در حد توان خود پاسخ گویم امید است که تحقیقم جامع باشد واشتباه نکرده و مورد رضایت حضرت ولی عصر(عج) قرار گیرد.. ان شاء الله

 ضرورت طرح بحث  :
برخی عقیده دارند که تحقیق درباره ازدواج امام زمان(عج) ضرورتی ندارد،و نباید به اینگونه مباحث پرداخت و نهایتاً باید توقّف کرد و در جواب این نوع سؤالات کلمه «نمی‌دانم» و «نمی‌دانیم» را بر زبان جاری کرد و سکوت را  بهترین جواب میدانند

 زیرا:

اولا: اصل ازدواج یا عدم ازدواج حضرت جزء اعتقادات ما نیست، زیرا در مباحث اعتقادی ما نیامده است که باید معتقد شویم به امام زمانی که ازدواج کرده یا نکرده است. این نوع موضوعات از مسائل شخصی است که معمولا در روایات نیامده و کسی هم به آن نپرداخته است، حتّی امام حسن  عسکری(علیه السلام) نیز در رابطه با ازدواج فرزندش چیزی نفرموده است.
از طرفی مسایل شخصی حضرت به دلیل غیبت ایشان، بر کسی معلوم نبوده، حکمت در مخفی بودن آن است. نگاه اجمالی به تاریخ غیبت صغری و کبری حاکی از وجود نداشتن چنین مسائلی است و حتّی کسانی که توفیق لیاقت ملاقات با آن حضرت را یافته‌اند، هیچگونه سؤالی درباره ازدواج آن حضرت از آنها صادر نشده است و غالباً به دلیل مشکلات فراوان یا نیازهای مادّی و معنوی و یا پرسیدن مسائل علمی از این گونه سؤالات غافل بوده‌اند، گرچه اساساً سؤال نکردن از ازدواج طبیعی است، چرا که خیلی اوقات پیش می‌آید که سالها با اشخاص و دوستان زیادی آشنا هستیم، ولی لزومی نمی‌بینیم که از زندگی شخصی او سؤال کنیم، مثلا بگوییم آیا همسر دارید؟ اگر دارید دختر چه کسی است؟ آیا فرزند دارید؟ جنسیّت آنها چیست؟ و... لذا اساساً لزومی ندارد که از این گونه امور مطّلع شویم و این مسائل در زندگی ما نیز هیچ تاثیری ندارد و به دلیل اطّلاع نداشتن مورد مؤاخذه قرار نمی‌گیریم.
 بنابراین سوال نکردن در مورد آن بهتر از جستجو خواهد بود. از سوی دیگر، چون غیبت امام از قطعیات و مسلمات زندگی آن حضرت است، هر امری که با این موضوع منافات داشته باشد، در زندگی ایشان وجود نخواهد داشت و ازدواج یکی از آن مسایل است. به همین دلیل، امکان ازدواج، در مورد امام زمان(عج) منتفی خواهد بود.
ثانیا:پیدا کردن  آگاهی از بعضی مسایل هیچ مشکلی را حل نمی‌کند و ازدواج امام زمان(عج) نیز در زمره این مسایل است، زیرا وظیفه شیعیان، در زمان غیبت، شناخت وظایف خویش در هنگام انتظار است، بدین ترتیب، شناخت مسایل شخصی حضرت(عج) هیچ ارتباطی با تکالیف و مسئولیت‌های مردم نخواهد داشت. پس کسی که از این موضوع اگاهی دارد، از نظر عمل و رفتار با شخص جاهل در این زمینه تفاوتی نخواهد داشت. 
و  موضوعات مهمتری وجود دارد که باید به آنها پرداخت

 پاسخ گویی :

در پاسخ به این موارد، باید گفت گر چه ازدواج حضرت مهدی(عج) امری نامشخص بوده و شیعیان نیز وظیفه ندارند آن را بشناسند، اما در شرایط کنونی چند  مشکل وجود دارد که طرح این بحث را ضروری می‌سازد: 

1- درست است که اینگونه مسائل جنبه شخصی دارند و دانستن یا ندانستن آن تأثیری در زندگی ما ندارد، ولی امامان ما مانند انسانهای عادی نبوده‌اند که بی‌تفاوت از کنارشان بگذریم، زیرا آنها هادیان و رهبران دینی و اجتماعی مردم هستند که طبق نصوص متعدّد از آیات و روایات، دارای مقام عصمت و مصونیّت از خطا و اشتباه می‌باشند.
لذا دوستان و شیعیان آن حضرت دوست دارند سیره و روش آن امام را در مسائل خانوادگی و شخصی نیز بدانند و به ابهامات و یا سؤالات احتمالی ذهن خویش پاسخی مناسب بدهند و این مسأله مختص به امام مهدی(علیه السلام) نیست، همانطور که هنوز عدّه‌ای می‌پرسند: چرا امام حسن مجتبی(علیه السلام) با جعده ازدواج کرد؟ یا چرا امام جواد(علیه السلام) با امّ الفضل دختر مأمون، یعنی کسی که قاتل پدرش بود ازدواج کرد؟ آیا از آنها فرزندی باقی ماند؟ و... امام عصر(علیه السلام) نیز از این قاعده مستثنی نیست، بلکه قضیه برعکس است و حسّاسیّت در امام زمان(علیه السلام) که مهدی موعود است و قیام خواهد کرد و حکومت جهانی را تشکیل خواهد داد... بیشتر است.
2ـ عدم آگاهی  و پرسش‌های متعدد افراد مختلف، از ازدواج امام و ضرورت پاسخ گویی به آنها این نیاز را ایجاد میکند که پاسخی شایسته به آن داده شود ؛چون در این شرایط خفقان وجو سازی وسوء استفاده دشمنان اسلام وامام زمان (عج)  ، ممکن است آنها  با ایجاد ابهامات مختلف در اذهان افراد، باعث دوری آنها از مباحث مهدویت شوند  
3 علاقه برخی از زنان و دختران به ازدواج با امام(عج) و ادعای برخی از آنان مبنی بر این که همسر حضرت(عج) هستند. مدعیان این امر می‌توانند با این ادعا افراد ساده دل را فریب داده، و مطالب دروغی را به امام زمان(عج) نسبت دهند.

4- ادعای دروغین برخی از افراد به اینکه آنها فرزندان امام زمان (عج) هستند وبعضا هم ثروت کلانی از این راه به جیب زده اند

5- مهمتر از همه استفاده از شبهات ایجاد شده  توسط دشمنان اسلام ومهدویت برای اثبات اینکه وجود ولی عصر (عج) امری خیالی وافسانه ای بوده چون در مرحله اول  زندگی شخصی ایشان با منطق و اعتقادات خود مسلمانان سازگاری ندارد!!

متاسفانه با استفاده از این حربه موفقیتهایی نیز داشته اند ومتاسفانه  میبینیم که افرادی ناآگاه این شبهات را وسط میکشند واستنباط میکنند که  امام زمان (عج) وجود ندارند !!

 پس میبینیم که  بحث در مورد ازدواج امام زمان (عج) ضرورتی  کامل دارد

و اساسا بحث از زندگانی شخص آن امام مانعی ندارد، گرچه به علّت موقعیّت استثنایی وی که همان در غیبت به سربردن باشد، ما اطّلاع چندانی نداریم و ناچاریم به همان مقدار از ادلّه و ظواهر و عمومات اکتفاء کنیم.

ابزار تحقیق:

قبل از آن که مباحث  گوناگون، درباره ازدواج امام زمان(عج) مطرح شود؛ باید به این مساله توجه کرد که:

همانطور که قبلا بیان شد  اصل ازدواج یا عدم ازدواج آن حضرت جزء اعتقادات ما نیست، بلکه از مسائل شخصى است که در روایات نیزمستقیما به آن تصریح نشده، و مورد بحث مستقیم  امامان قبلى نیز نبوده است، و کسانى هم که در دوران غیبت توفیق درک حضور آن حضرت را داشته اند آن قدر سؤالات و مشکلات در ذهنشان بوده است که به اینگونه سؤالات نرسیده اند.

در دوران غیبت صغرى نیز از نائبان خاصّ، در این زمینه سخنى شنیده نشده است.

از طرفی  شرایط زندگی امام زمان(عج) از زوایای متعددی، با دیگر معصومان(ع) متفاوت است. از جمله این تفاوت‌ها طول عمر و غیبت طولانی آن حضرت است. این دو مساله مهم در همه ابعاد زندگی حضرت تاثیر گذاشته و زندگی آن امام را از وضعیت عادی و طبیعی خارج ساخته است. یکی از مهم‌ترین مسایل جدا نشدنی غیبت، که فلسفه آن نیز به شمار می‌آید، بی خبری انسان‌ها از وضعیت زندگی آن حضرت می‌باشد به عبارت دیگر، هنگامی که خود آن حضرت از دیده‌های مردم مخفی هستند، مکان زندگی ایشان، نحوه زندگی، نوع لباس، خوراک، مسکن، امکانات، ارتباط‌های ایشان، دوستان، همسر و فرزندان آن حضرت نیز از دید دیگران مخفی است. در نتیجه، از هیچ یک از این موارد آگاهی قابل اطمینانی در دسترس کسی قرار نخواهد داد. حدس، گمان، احتمال نیز هیچ گاه اعتبار و ارزشی نخواهد داشت. نیز چون موضوع  از مباحث عقلى و انتزاعى نیست، از راه برهان عقلى نیز نمى‏توان پاسخ درست وکاملی  را دریافت نمود بنابراین، رجوع به روایات معصومین(ع) تنها راه موجود برای به دست آوردن هر گونه اطلاعاتی در مورد زندگی ایشان است. چون آنان از علم برترى بهره‏ مند مى باشند، مى توانند از آینده خبر دهند که از آن جمله حوادث و مسائل مربوط به مهدى منتظر(ع) است.

از این رو، در نوشتار حاضر، علاوه بر مباحث عقلی و تحلیلی، تقریبا همه روایاتی که در آن‌ها به ازدواج امام زمان(عج) اشاره شده یا ذکری از همسر و فرزندان آن حضرت به میان آمده است، جمع آوری و نقد و بررسی شده است. 
ذکر این نکته  لازم است که : متاسفانه در روایات صحیح و معتبر، پاسخ مستقیم و روشنى به پرسش وجود ندارد؛ بلکه در برخى روایات با ایهام و اشاره در این زمینه سخن به میان آمده است پس منابعى هم که در اختیار است یا اشکال سندى دارند و یا ابهام دلالى ونظر قاطعى را ارائه نمى دهند

به هر حال  در پاسخ به شبهات ازدواج امام زمان (عج) ، با توجّه به مسائل اعتقادى مانند: حکمت یا فلسفه غیبت، و نیز مسائل فقهى همچون استحباب شرعى ازدواج، و متونى که مستقیم یا غیر مستقیم دلالت بر ازدواج آن حضرت دارند، سه نظریّه در بین دانشمندان شیعه که هر یک برخاسته از پاره‌ای روایات است وجود دارد:

1- امام زمان (عج)  ازدواج کرده و داراى فرزندانى نیز هست.

2-  ازدواج انجام گرفته ولى امام زمان (عج)   اولاد ندارد.

3-  اساساً امام زمان (عج)  ازدواج نکرده است.

 

نظریه اول :

آن حضرت ازدواج کرده و دارای اولاد می باشد:

عده بسیاری از دانشمندان ومحققان اسلام عقیده دارند آن حضرت ازدواج کرده ودارای اولاد می باشد

من جمله :

  مرحوم شیخ حرّ عاملی در کتاب الایقاظ من الهجعة بابی را به بحث از دولت فرزندان امام ‌زمان‌عجل‌الله تعالی‌فرجه اختصاص داده است.(2)

 مرحوم علامه مجلسی نیز بابی را به بحث و گفتگو از جانشینان و فرزندان حضرت ولی‌عصرعجل‌الله‌ تعالی‌فرجه اختصاص داده است.(3)  

میرزا حسین طبرسی نوری از کسانی است که بر این مطلب پافشاری زیادی دارد. ایشان در نجم الثاقب بابی رابا  عنوان «دفع شبهه نبودن اولاد برای آن حضرت» آورده است(4) .

مرحوم نهاوندی (5)  و شهید سید محمد صدر راهم میتوان از این دسته نام برد 

کسانی که بر این باورند اعتقاد دارند آن حضرت نه فقط ازدواج کرده که دارای فرزندانی نیز هست و آنان نیز فرزندانی دارند .... برای درستی ادعای خود چند دلیل می آورند :

الف -  وجود روایات ودعاهای مختلف  دال بر فرزند داشتن آن حضرت

ب - وجود حکایاتی از افراد مختلف که مدعی هستند خانواده  حضرت را دیده اند

ج -  قواعد کلى و استحباب ازدواج : یعنى بر طبق احکام اسلام یکى از سنت هاى مهم پیامبر اکرم (صلى الله علیه وآله وسلم) ازدواج است که امام زمان (علیه السلام) به رعایت سنت هاى پیامبر (صلى الله علیه وآله وسلم)از همه مردم اولى است.

د : وجود القاب و کنیه هایی که نشان میدهد ایشان فرزند دارند

حال هر کدام از آنها را بررسی میکنیم :

 الف -  وجود روایات و دعاهای مختلف  دال بر فرزند داشتن آن حضرت :

در مورد ازدواج امام مهدی(عج) همسر و فرزندان آن حضرت روایت صریح و روشنی وجود ندارد. تنها در برخی احادیث، جملاتی به چشم می‌خورند که از ازدواج آن حضرت سخن گفته‌اند.

1-  در کتاب الایفاظ آمده که شیخ طوسی از امام صادق(ع) نقل کرده که پیامبر(ص) در شب وفات خود، خطاب به حضرت علی(ع) فرمودند: «دوات و کاغذ بیاور». سپس حضرت(ص) وصیت نامه‌ای املاء فرمودند که در آن آمده بود: «ای علی پس از من دوازده امام و پس از آنها نیز دوازده مهدی خواهند بود. تو اولین نفر از دوازده امام هستی»، سپس یکایک امامان را نام بردند و هنگام که به امام یازدهم رسیدند، فرمود: «هنگام وفاتش این وصیت نامه را به پسرش، محمد، می‌سپارد و با او دوازده امام کامل می‌شوند.....

 آنگاه وصیت‌هائی هم در رابطه با فرزندان حضرت مهدی علیه‌السلام بیان فرمود، و دستور داد که آن‌را امامان معصوم دست به دست به‌ حضرت مهدی‌علیه‌السلام برسانند، ...؛» (6)  

 2- امام علی (ع) در سخنی در مورد امام زمان (عج)  فرموده اند  :

« ومسکنه واهل بیته الرحبة التی انما کانت مسکن نوح وهی ارض طیبة ولا یسکن رجل من آل محمد ولا یقتل الا فی ارض طیبة زکیة فهم الاوصیاء الطیبون »

اوواهل بیتش دررحبه اقامت میگزینند که آنجا سرزمین مقدسی است واقامتگاه حضرت نوح بود(7)  

بر فرض درست بودن این روایت چیزی که مسلم است این است که این روایت اشاره به زمان  بعد از ظهور حضرت دارد وعنوان نکرده در زمان غیبت ، ایشان فرزند دارند

 3- امام صادق (ع)در مورد مسجد سهله  فرموده اند :

اماانه منزل صاحبنااذا قدم باهله :آنجا منزل صاحب ماست هنگامی که با اهل بیت خود وارد شود (8)

 4- علامه مجلسی می‌گوید: محمدبن مشهدی مؤلف کتاب مزار کبیر به اسناد خود از ابو بصیرو ایشان از امام صادق  علیه السلام  نقل کرده که آن حضرت فرمود: «کَأَنِّی أَرَی نُزُولَ الْقَائِمِ فِی مَسْجِدِ السَّهْلَةِ بِأَهْلِهِ وَ عِیَالِه : گویا می بینم فرود آمدن قائم را در مسجد سهله با اهل و عیالش».(9)

این دو روایت بالا  نیز گذشته از ضعف سند دلالتى بر اثبات فرزند براى امام زمان(ع) پیش از ظهور نداردهرچند  این روایات برای آن حضرت، همسر و فرزند اثبات کرده، اما هیچ دلالتی ندارد که در دوران غیبت نیز دارای زن و فرزند است، چرا که احتمال دارد این زن و فرزند پس از ظهور برای ایشان حاصل آید.

دوما  این روایات  در مورد مکان زندگی حضرت پس از ظهور، صحبت می‌کند، به ویژه آن که مکان حضرت در زمان غیبت، مخفی و نامشخص است. پس هر روایتی که مکان زندگی حضرت را مشخص نماید به یقین مربوط به زمان ظهور حضرت خواهد بود. 

 5ـ احمد بن ادریس عن علی بن محمد عن الفضل بن شاذان عن عبداغلله بن بجله عن عبدالله بن المستنیر عن المفضل بن عمر قال سمعت ابا عبدالله(ع) یقول:« «إِنَّ لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَیْبَتَیْنِ إِحْدَاهُمَا تَطُولُ حَتَّی یَقُولَ بَعْضُهُمْ مَاتَ وَ یَقُولَ بَعْضُهُمْ قُتِلَ وَ یَقُولَ بَعْضُهُمْ ذَهَبَ حَتَّی لَا یَبْقَی عَلَی أَمْرِهِ مِنْ أَصْحَابِهِ إِلَّا نَفَرٌ یَسِیرٌ لَا یَطَّلِعُ عَلَی مَوْضِعِهِ أَحَدٌ مِنْ وُلْدِهِ وَ لَا غَیْرِهِ إِلَّا الْمَوْلَی الَّذِی یَلِی أَمْرَهُ» : از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمودند:  صاحب الزمان(ع) را دو غیبت است: یکى از آن دو به اندازه اى طولانى شود که بعضى گویند آن حضرت از دنیا رفته و برخى گویند کشته شده است و بعضى نیز بر این باور باشند که جز اندکى از یاران بر امامت وى ماندگار نماندند و کسى هم از مکان و جایگاه زندگى آن حضرت آگاه نیست نه از فرزندان و نه دیگرى جز آن کسى که امور وى را پى مى گیرد.» (10)

قابل ذکر است که در برخی کتب این روایت با اندکی تفاوت به امام محمد باقر هم نسبت داده شده است

برخی از این روایت استفاده کرده‌اند که آن حضرت در دوران غیبت دارای فرزند است، چرا که اگر فرزند نداشت این روایت بی معنا می‌شد.

استدلال براى اثبات زن و فرزند براى حضرت به جمله اخیر روایت است: (ولا یطلع على موضعه احد من ولده…)

امّا با تأمّل در این روایت نکاتى به نظر میرسد که مانع از استدلال بر ازدواج آن حضرت است، آن نکات عبارتند از:

الف-  این روایت در کتاب الغیبه نعمانى نیز نقل شده است، و به جاى کلمه (ولد) کلمه (ولى) آورده است به این شکل: (ولا یطلع على موضعه احد من ولى ولاغیره)

یعنی  از مکان او کسى از ولى و غیر ولى اطّلاع نمی یابد، یعنى دوست و غیر دوست، آشنا و غیر آشنا، از مکان او خبرى ندارند، و نمیدانند او کجاست. (11)

در این روایت هیچ سخنی از فزرند و فرزندان نیست، بنابراین با توجه به این نقل اعتماد زیادی  بر روایت شیخ طوسی نیست.
ب : با توجه به سیاق حدیث و دقت در الفاظ آن به نظر می‌رسد که اقتضای صحت ترکیب کلام این است که به جای واژه «ولا غیره»، از واژه «و لا غیر هم» استفاده شود زیرا ولده صیغه جمع است و ضمیری هم که به این مرجع بر می‌گردد باید جمع باشد. بنابراین وجود واژه «و لا غیره» در  حدیث می‌رساند که مرجع ضمیر تنها کلمه «ولی» است که مفرد است و این مسئله احتمال نبودن واژه ولده در اصل روایت را افزایش می‌دهد

بنابراین گفته میشود احتمالا  در روایت شیخ طوسی تحریف واقع شده است زیرا در روایت ضمیر خود به جای ضمیر جمع استفاده شده ومی گوید : از فرزندان او ودیگری ،در حالی که صحیح این بود که بگوید : از فرزندان او ودیگران

با توجه به این که کتاب «الغیبه» نعمانی به مراتب بر «کتاب الغیبه» شیخ طوسی مقدم بوده و بخشی از سند هر دو کتاب، مشترک است و نیز بین کلمه «ولی» و «ولد» از نگاه نوشتار نزدیکی وجود دارد، احتمال تحریف بسیار قوی است.

آیت الله صافی گلپایگانی، یکی از مراجع تقلید معاصر، پس از ذکر هر دو روایت می‌نویسد: «با وجود این اختلاف، استناد به نقل «غیبت شیخ» اطمینان بخش نیست؛ بلکه نقل «غیبت نعمانی» از برخی جهات، مانند علوّ سند و لفظ حدیث، معتبرتر به نظر می‌رسد.»(12)

بنابراین اعتمادى بر آن روایت با توجه به این نقل نیست. دست کم با وجود این احتمال استدلال تمام نیست.

ج : بر فرض که این روایت رابپذیریم ، در روایت سخن از فرزند است، ولی از این جهت که بگوییم الآن امام(علیه السلام) دارای فرزند و همسر باشد نیست و به اصطلاح مجمل است، چرا که امکان دارد منظور فرزندانی باشند که در آستانه ظهور و یا پس از ظهور امام(علیه السلام) به دنیا می‌آیند.
د -  ممکن است این روایت و امثال آن بیانگر مبالغه در خفاى شخص باشد یعنى هیچ کس نمیداند که او در کجاست، حتّى اگر داراى فرزند هم باشد، فرزندانش نیز از جایگاه او اطّلاع ندارند.(13)

با این احتمال نیز استدلال به روایت براى اثبات اولاد براى امام زمان(ع) ناتمام است.

ذ ـ در بررسی اسناد حدیث نیز متوجه می‌شویم که صحت و اعتبار حدیث زیاد ثابت نشده است حدیث  از زبان افرادی مختلف  نقل شده  وبااستفاده از کتب رجال شناسی  این را متوجه میشویم که در سند هر یک از آنها دست کم یک راوی مجهول به چشم می‌خورد که باعث ضعف روایت شده، درستی آن را مخدوش می‌سازد. در روایت اول، عبدالله بن المستنیر مجهول است؛ در روایت دوم، ابراهیم بن المستنیر

 6-  مرحوم محدث نوری، در نجم الثاقب، آورده است: «شیخ ابراهیم کفعمی در مصباح نقل کرده که همسر آن حضرت یکی از دختران ابی لهب است.»(14)  

همین مطلب مورد استناد سایر نویسندگان و پژوهشگران عرصه مهدویت قرار گرفته و برخی نیز آن را یکی از روایات مصباح کفعمی دانسته‌اند.(15)  .

مرحوم کفعمی آن‌ را در مصباح نقل کرده است. براساس این روایت همسر آن حضرت از نسل عبدالعزّی فرزند عبدالمطلب می‌باشد.(16)  

چنانچه  یکی از نویسندگان معاصر در این باره نوشته است:  درباره همسر و یا همسران حضرت بقیة الله  علیه السلام  فقط یک سر نخ وجود دارد و آن روایتی است که مرحوم «کفعمی» در مصباح نقل کرده است.   آن‌گاه گویی با قاطعیّت تمام ، همسردار بودن آن حضرت ثابت شده، در پی اثبات فرزندان می‌رود و می‌نویسد: اما درباره اولاد آن حضرت، روایاتی هست که وجود آنها را به روشنی اثبات می‌کند(17)  

 با این حال، در کتاب نجم الثاقب ، چنین حدیثی یافت نشده و آن چه در این کتاب، در مورد حضرت مهدی(عج) آمده، این است که مرحوم کفعمی، در جدولی خلاصه‌ای از شرح حال امامان معصوم(ع) را به ترتیب ذکر نموده و یکی از موضوعات جدول، نام و تعداد همسران ائمه(ع) است. در شرح حال امام زمان(ع) در زیر عنوان همسر، آورده است: «من بنات ابی الشیب» (18)  

 نکته مهم اینجاست که مشخص نیست که محدث نوری به چه دلیل ابی الشیب را ابی لهب دانسته است!!! در صورت درستی این سخن، نمی‌توان ازدواج امام زمان(عج) را در زمان غیبت ثبت کرد، زیرا جمله مذکور، اسمیه است و دلالت بر زمان انجام کار ندارد، تنها همسر حضرت(عج) را یکی از دختران ابی الشیب می‌شمارد و در مورد زمان این ازدواج، سکوت کرده است.

 ادعیه وزیاراتی که نشاندهنده فرزند داشتن آن حضرت است :

افزون بر روایات، به برخی از دعاها و زیارت‌نامه‌ها نیز استدلال شده

در این  دعاها تعبیرهای صریحی چون ولد، ذریّه، اهل بیت و آل‌البیت به کار رفته که وجود همسر و فرزندان را برای آن حضرت اثبات می‌کند.

اما اگر خوب فکر کنیم متوجه میشویم که  در آنها نیز استدلال، ناتمام است، زیرادر برخی ، استناد قطعی آنها به معصوم  علیه السلام  مورد تردید است. واز طرفی اکثرا به زمان ظهور اشاره دارند نه به زمان غیبت امام زمان (عج)

 1- در فرازی از زیارت مخصوص آن حضرت در هر روز جمعه چنین می‌خوانیم:

یا مولای یا صاحب‌ الزمان صلوات‌الله علیک و علی‌آل بیتک ... صلوات‌الله علیک و علی اهل بیتک الطاهرین؛ یعنی ای سرور من، ای صاحب ‌الزمان، درود خدا بر تو و اهل‌بیت تو باد ... صلوات خدا بر تو و آل‌بیت تو باد.(19)  

 2- سیدبن طاووس دعائی طولانی از ناحیه مقدسه نقل کرده و آن را از تعقیبات نماز عصر جمعه شمرده، می‌فرماید:

اگر به هیچ‌کدام از اعمال عصر جمعه موفق نشدی؛ این دعا را ترک نکن که از ناحیه مقدسه به آن امر شده است. در فرازی از این دعا چنین می‌خوانیم: حَتی نَظَرَ اِلی وَلِیِّکَ صَلَواتُکَ عَلَیهِ‌‌ وَ آلِهِ ظاهِرَ المَقالَةِ وَاضِحَ الدِلالَةِ هَادِیاً مِن الضَلالَةِ شافِیاً مِنَ الجَهالَةِ؛ تا نگاه کنیم بر ولیّ تو که صلوات تو بر او و فرزندان او باد، با گفتاری روشن، برهانی آشکار، راهگشا از گمراهی و نجات‌دهنده از نادانی. (20)

 3- در بخشی از صلوات بسیاری مفصّلی که در صبح جمعه وارد شده است چنین آمده:

وَ تَجعَلَهُ وَ ذُریّتَهُ فِیها الاَئِمَّةَ الوَارِثین؛ او و ذریّه‌اش را پیشوایان و وارثان زمین قراردهی(21)  

همین مضمون در دعای شب بیست وسوم ماه رمضان نیز وارده شده که آن‌را سید طاووس با سند خود در کتاب عمل شهر رمضان آورده است. (22)

 4- روایت دیگرى نیز ابن طاووس از امام رضا(ع) نقل کرده است که فرمود: از امام رضا (ع)  در مورد امام زمان(عج) این دعا نقل شده است:« اللهم صل على ولاة عهده و الائمة من ولده:  خدایا، بر والیان و فرزندان وى ... درود فرست!». (23) این روایت بنا بر تصریح ابن طاووس متن دیگرى دارد به این شکل:

(اللهم صل على ولاة عهده والائمة من بعده)(24)

بنابراین روشن نیست که مقصود چه کسانی است . علاوه بر این که مفهوم  این دو روایت مربوط به بعد از ظهور حضرت است نه پیش از آن.

 5- امام رضا علیه‌السلام در قسمتی از دعائی که تعلیم فرموده تا در زمان غیبت خوانده شود، چنین می‌فرماید:

اللّهُمَّ اَعطِهِ فِی نَفسِهِ وَ اَهلِهِ وَ وُلدِهِ وَ ذُرّیَّتِهِ وَ اُمّتِهِ وَ جَمِیعِ رَعیَّتِهِ مَا تَقرُّ بِهِ عَینُهُ؛ خدایا، مایه چشم روشنى و خوشحالى امام زمان(عج) را در او و خانواده و فرزندان و ذریه و تمام پیروانش فراهم فرما».(25)

این قسمتی از دعایی است که یونس بن عبدالرّحمن از ناحیه مقدسه حضرت امام رضاعلیه السلام در مورد سلامتی حضرت حجت ابن الحسن ارواحنا لتراب مقدمه الفداء دریافت کرده و در کتاب مفاتیح موجود است.
به این روایت هم نمى توان استدلال کرد چون اگر دعا را کامل بخوانید متوجه میشوید که :

شیوه کلی دعا از آغاز تا پایان مشخص می‌سازد که دعا مربوط به ظهور امام زمان(عج) و چیزهایی است که هنگام ظهور و پس از آن، برای حضرت خواهد بود، از جمله یاری خداوند، پیروزی آن حضرت و زنده کردن دین. بنابراین، به احتمال قوی، گفته‌های امام رضا(ع) نیز به یقین مربوط به زمان ظهور و دوران حکومت و چیرگی حضرت بر سرتاسر جهان خواهد بود به ویژه در کنار همین جملات فرموده‌اند که خداوندا، همه زمین را در تملک او قرار بده ... تا قانون او بر همه قوانین عالم برتری یابد و حق بر همه باطل پیروز شود. 
از این رو، این دعا نمی‌تواند سندی برای اثبات ازدواج امام زمان(عج) در زمان غیبت باشد. 
افزون بر این که دعای بالا، از نظر متن و محتوا با شرایط امام زمان(عج)، در زمان غیبت ناسازگار است. ضعف‌هایی نیز در سند آن به چشم می‌خورد که درجه اعتبار آن را برای اثبات یا رد هر مساله‌ای خدشه‌ دار می‌سازد.

 6- در زیارت مخصوصه حضرت ولی‌عصر‌عجل‌الله تعالی‌فرجه در روزهای جمعه چنین آمده است:

السَلامُ عَلَی وُلاةِ عَهدِهِ وَ عَلَی الاَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ؛ درود بر اولیاء عهدش و پیشوایان از فرزندانش. (26)

 7- در ضمن دعائی که به هنگام وداع با  سرداب مقدس وارد شده، چنین می‌خوانیم؛

صَلِّ عَلی وَلِیِّکَ وَ وُلاةِ عَهدِکَ وَ الاَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ؛ درود بر ولیّ امرت و اولیاء عهدت و پیشوایان از فرزندانش. (27)

 8- در ضمن صلواتی که از ناحیه مقدسه صادر شده، چنین می‌خوانیم:

وَ عَلَی وَلِیّکَ وَ وُلاةِ عَهدِهِ وَ الاَئِمَّةِ مِن وُلدِهِ وَ مَدّ فِی اَعمَارَهِم وَ زِد فِی آجالِهِم وَ بَلِّغْهُم اَقصَی آمالِهِم دِیناً و َدُنیاً وَ آخِرَةً اِنَّک عَلَی کُلّ شَیئٍی قَدِیر؛ درود فرست بر ولی امرت و اولیاء عهدش و پیشوایان از فرزندان او، بر عمر و اجل‌شان بیفزای و آنها را به عالی‌ترین آرزوهای دینی، دنیوی و اخروی‌شان برسان، که تو حقاً به هر چیز توانائی.(28)  

 استناد به کنیه های آن حضرت :

یکی از مطالبی که کم و بیش مورد سوال واقع می شود این است که چرا ما حضرت بقیه الله , امام زمان (ع) را در مقام دعا و ندبه با کنیه(29) « اباصالح » می خوانیم . آیا ایشان فرزندی به نام صالح دارند که او را اباصالح می خوانیم و یا علت و سبب دیگری دارد؟

برخى براى اثبات ازدواج و فرزند داشتن حضرت مهدى(علیه السلام) به کنیه مشهور آن حضرت یعنى «أبا صالح» استدلال میکنند، و می گویند این کنیه به معناى پدر صالح است. و این دلالت بر وجود فرزندى بنام صالح براى آن حضرت دارد. برای رفع این شبهه برخی از مومنین هم در مقام جواب برآمده و چنین اظهار داشته اند که : چون امام زمان (ع) با تشکیل زندگی خانوادگی , فرزندی به نام « صالح » دارند , بدین جهت او را با کنیه  اباصالح می خوانیم

این نیز سخن درستى نیست زیرا:

اوّلا: با جستجو و تفحّص در میان کنیه هاى نقل شده براى حضرت مهدى(علیه السلام) در کتابهاى معتبر، چنین کنیه اى نقل نشده است، بلکه به نظر میرسد این کنیه بر اثر کثرت استعمال در میان مردم، معروف شده است، و در بعضى از مجلاّت و کتابها که در پاسخ از این سؤال مطالبى گفته شده است، بیشتر جنبه هاى ذوقى و استحسانى، با احتمالاتى بدون ذکر سند و دلیل در نظر گرفته شده است، مثلا: گفته شده است که این کنیه ممکن است از آیه شریفه (وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِى الزَّبُورِ مِنم بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الاْرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِىَ الصَّــلِحُونَ: )

 گرفته شده باشد (30) چون در این آیه

سوره انبیاء آینده زمین برای صالحان رقم خورده است و چون حضرت، امام و به تعبیر دین صالح است، لذا ایشان را "ابا صالح" می‌نامند.

وممکن است برخى استدلال کنند به احادیثى که در آنها واژه أبا صالح و صالح بکار رفته است.

در کتاب من لا یحضره الفقیه چنین آمده است: «امام صادق(علیه السلام)فرمود: هرگاه راه را گم کردى صدا بزن یا صالح! یا بگو: یا أبا صالح راه را به ما نشان دهید، خداوند شما را رحمت کند!»

مرحوم مجلسى(رحمه الله) نیز در این رابطه داستانى در بحار الأنوار نقل کرده است،، در حالیکه با رجوع به آن احادیث و دقّت در آنها معلوم میگردد، احتمالا صالح یا أبا صالح نام جنّى است که مأموریت دارد تا اشخاص گمشده را هدایت و راهنمایى کند.الله اعلم ...

امّا مرحوم مجلسى(رحمه الله) در حکایات و داستانهاى اشخاصى که امام زمان(علیه السلام) را دیده اند «قضیه اى را از پدرش نقل میکند و او نیز از شخصى بنام امیر اسحاق استرآبادى که چهل مرتبه با پاى پیاده به حجّ مشرّف شده بود نقل میکند که در یکى از سفرهایش قافله را گم کرد و متحیّر با حالت عطش و بىآبى مانده بود، سپس صدا زد یا صالح یا أبا صالح ما را راهنمایى بفرما، ناگاه شخص سوارهاى را از دور دید که آمد و او را راهنمایى کرد و به قافله اش رساند، وى میگوید: پس از آن قضیّه من متوجه شدم که او حضرت مهدى(علیه السلام) بوده است.»

 روشن است که این قضیه ارزش علمی و استدلالى ندارد، و صرفاً داستانى بیش نیست، زیرا معلوم نیست که شخص مورد نظر واقعاً امام(علیه السلام)را دیده باشد.

از طرفی برخی از مردم تصور می کنند که عبارت « اباصالح » در حالت ترکیبی باید به معنای پدر صالح باشد تا معنی و مفهوم جمله , صحیح گردد. باید گفت القاب , صفات و کنیه هایی که برای پیامبر اسلام و اهل بیت آن حضرت در روایات و دعاها به کار رفته است هر کدام معنی و مورد خاصی دارند , مثلا کلمه « امین » که یکی از القاب معروف پیامبر اسلام (ص) است به طور یقین به خاطر کمال امانتداری و امین اسرار و اموال مردم بودن به آن حضرت گفته شده است . هدف از به کار بردن کنیه « اب » و « ام » برای افراد , اثبات پدر یا مادر بودن آن اشخاص است نسبت به مضاف الیه شان , مانند ابوالحسن (پدر حسن) , ابو جعفر (پدر جعفر) , ام داوود (مادر داوود) , لکن از نظر لغت عرب این طور نیست که کلمات یاد شده (اب و ام) همیشه به معنای پدر و مادر باشد , بلکه گاهی به معنای صاحب و مالک و کنه و اساس شی می باشد مانند : ابوالفضل , ابوتراب , ام القری , ام الفساد و امثال آن که به طور یقین هیچ کدام آنها در معنای پدر و مادر به کار نرفته است . چون حضرت ابوالفضل (ع) پسری به نام « فضل» نداشته است که ابوالفضل ـ در این مورد ـ به معنای پدر فضل باشد. علی (ع) نیز فرزندی به نام « تراب» نداشته است که آن حضرت پدر تراب باشد و همچنین است کلمه ام القری که کنیه معروف شهر مکه است , چرا که شهر مکه فرزندی نداشته است که مادر آن باشد. پس با توجه به مطالب گذشته معلوم می گردد که در برخی از موارد کلمات یاد شده (اب و ام ) معنای دیگری دارند که غفلت بعضی از مردم از آنها سبب شده که سوال و جوابهای بی شماری را به دنبال داشته باشد. مثلا کلمه «ام » , علاوه بر معنای ظاهری مادر , در معنای کنه  و اساس شی هم استعمال شده است مانند : ام القری و ام الفساد که به طور یقین جمله نخست (ام القری ) به معنای اساس و مرکز شهرها و سرزمین ها و جمله دوم (ام الفساد) هم به معنای ریشه و اساس فساد و تباهی می باشد. همچنین کلمه « اب » هم اینطور نیست که همه جا به معنای پدر بوده و در آن معنی به کار رفته باشد بلکه در برخی از موارد معنای دیگری هم دارد که در پاره ای از آیات و روایات و دعاها در آن معانی به کار رفته است . با توجّه به معانى مختلف کلمه «أب» در لغت عرب که تنها به معناى پدر نیست، بلکه به معناى صاحب و غیر آن نیز آمده است و همچنین در روایتى از رسول خدا(صلى الله علیه وآله وسلم)آمده است که فرمود: «من و على پدران این امتیم»، می توان استفاده نمود که مقصود از این کنیه معناى پدرِ فرزندى به نام صالح نیست، بلکه أبا صالح یعنى کسى که افراد صالح و شایسته در اختیار دارد.  کما اینکه در مورد سیدالشهداء میگوییم « اباعبدالله » و ایشان تمام آنان که موحدانه خدا را میپرستند مانند پدر و مربی است.

ونیز ممکن است کنیه ابا صالح بدین جهت باشد که امام زمان(علیه السلام)پدر و مجرى اصلاح جامعه است، یعنى او تنها کسى است که به اذن خدا جامعه بشرى را اصلاح خواهد نمود.پس  چه مانعى دارد که ما به آن حضرت بگوئیم أبا صالح یعنى پدر تمام نیکىها و خوبیها؟

بنابراین با عنایت به مطالب فوق و احتمالات متعدّد، نمیتوان از این کنیه بر ازدواج و داشتن فرزند براى آن حضرت استفاده کرد.

یک پرسش:

امام زمان (ع ) را چه وقت « اباصالح » بخوانیم ؟
شکی نیست که وقتی با خداوند متعال مناجات می کنیم و نیازها و احتیاجات خود را به محضر مقدسش عرضه می داریم همسو و متناسب با نیازمان نامها و صفات مقدس او را بر زبان می آوریم . مثلا در مقام طلب مغفرت از ساحت مقدس خداوند متعال او را « یا غفار » و در مقام طلب نمودن روزی حلال و فراوان با کلمه یا رزاق و در مقام درخواست ثبات قدم و استوار و پایدار ماندن در راه حق او را با جمله یا « مقلب القلوب و الابصار » و امثال آن می خوانیم . بنابراین برای اجابت دعا و قبولی مناجات با خداوند متعال , راه و رمز و اوقات و ساعات خاصی وجود دارد که پیامبر اکرم (ص ) و اهل بیت آن حضرت آنها را در میان احادیث و روایات معتبر به ما تعلیم فرموده اند به گونه ای که حتی دعای صبح و شام و دعای اول و آخر هفته و ماه و سال و چند و چون آن را هم یاد داده اند. حال باید دید که دعای معروف گم شدگان در صحرا و بیابان را که در روایات آمده است و همچنین کنیه معروف اباصالح (ع ) را در کجا و چه وقت باید خواند
از امام باقر(ع ) و همچنین از امام صادق (ع ) روایت کرده اند که فرموده اند : « اذا ضللت فی الطریق فناد « یا صالح » او « یا ابا صالح » ارشدنا الی الطریق رحمکم الله »
اگر در دشت و صحرا از جاده منحرف شده و راه گم کردید پس « صالح » و یا « اباصالح » را صدا کن و بگو : « ای صالح » و یا بگو « ای اباصالح » ما را دریابید و راه را بر ما نشان دهید , خداوند شما را رحمت فرماید.
و روی همین اساس است که علمای ربانی و مومنین پیرو اهل بیت (ع ) در جلسات و اجتماعات معنوی و پر شورشان , آن هم نه فقط در حال گم شدن در دشت و صحرا , بلکه در همه گمراهیهای فکری و عملی و علمی و نابسامانیهای مادی و معنوی در غیبت کبری , اباصالح (ع ) را به کمک و یاری می طلبند.
ممکن است پرسیده شود : چرا در برخی از موارد مانند گم کردن راه و درمانده شدن در صحرا و بیابان امام معصوم (ع ) و یا علمای ربانی , ما را به جای گفتن « یاالله » و مانند آن , به گفتن « یا صاحب الزمان » و « یا اباصالح المهدی ادرکنی » و... سفارش کرده اند , حال آن که خداوند متعال در فریادرسی مهربان تر و نیرومندتر از امام زمان (ع ) است جواب این پرسش را می توان چنین بیان کرد که چون امام زمان (ع ) خلیفه الله و حجت خداوند متعال در میان مردم و راهنمای ایشان است بدین جهت در مقام گم کردن راه و گم شدن در دشت و صحرا و یا متحیر ماندن در امور دیگر به مدد خواستن از امام زمان (ع ) توصیه و سفارش کرده اند. چرا که خداوند سبحان , ایشان را برای ارشاد و راهنمایی مردم برگزیده است و آن حضرت جهت ارشاد و راهنمایی و صعود به مدارج عالی ایمان و خوشبختی بهترین راه گشا و برترین هدایتگر است بنابراین کمک خواستن از امام زمان به منزله کمک گرفتن از خداوند متعال است . بر این اساس است که در دوران غیبت کبری , علمای ربانی , در موارد بی شماری برای عرض حاجت و رفع گرفتاری خویش به امام زمان (ع ) متوسل می شوند , زیرا ایشان بر این مطلب یقین دارند که امام زمان (ع ) اگر چه بنا به علل و عوامل بیشماری از نظرها غایب است ولی حال و احوال مردم از نظر ایشان پنهان نیست , چنانکه در نامه معروف آن حضرت که در سال 410 ق . به شیخ مفید ارسال داشته اند آمده است :
« ما به همه اخبار شما آگاهیم و هرگز احوال و غم و شادی شما بر ما پوشیده و پنهان نیست . »
بنابراین چقدر زیباست که انسان در مقام گرفتاری و گم کردن راه هدایت و یا مسیر مادی و معنوی زندگی به ساحت مقدس حجت حق , امام زمان (ع ) متوسل شود و با گفتن جمله های دلنشین و آرام بخشی چون : « یا صاحب الزمان ادرکنی » , « یا فارس الحجاز و یا اباصالح المهدی اغثنی » از آن حضرت کمک و یاری درخواست نماید. چرا که در حال حاضر امام زمان (ع ) , حبل الله و واسطه فیض میان خدا و مردم است , پس متوسل شدن به پیامبر و ائمه اطهار و امام زمان (ع ) به معنای دق الباب کردن در رحمت و هدایتگر خداوند متعال است .
البته این نکته را هم باید دانست که گم شدن و از خود بی خود شدن و یا به عبارت دیگر گم کردن راه لازم نیست که فقط راه مادی و دشت و صحرا باشد بلکه اگر کسی از نظر فکر و عقیده و ایمان و اعتقاد هم , جاده و راه را گم کرده باشد , سزاوار است که در این گونه موارد هم به ساحت مقدس آن حضرت توسل جوید و آن حضرت را به کمک و یاری بخواند. وقتی فرزندان و اهل خانه لیاقت حضور آن پدر را بازیابند و پدر نیز قابلیت حضورش را در آنان احساس کند به منزل خود باز می گردد. بر همین اساس است که گفته می شود : « منتظران مصلح خود باید صالح باشند. » یعنی صلاحیت و قابلیت حضور او را داشته باشند , چرا که بی صلاحیت و بی آن که قابلیت حضور باشد , انتظار بازگشت و مراجعت کسی را داشتن معنا ندارد.

نتیجه گیری :

همانطور که دیدیم متاسفانه اکثرروایات  ودعاها دارای سندیت محکمی نیستند ازطرفی  این روایات به فرض پذیرش و درستى سند و صحت انتساب آن به امام معصوم، از نظر دلالت به روشنى گویا نیست که امام مهدى(عج) در دوره غیبت همسر و فرزند دارد.چه بسا ممکن است منظور زمان بعد از ظهور ایشان باشد همانگونه که

سید جعفر مرتضی عاملی می‏گوید: «چه بسا مراد، اولاد حضرت بعد از ظهور باشد آن گونه که از سیاق کلام در اکثر روایات استفاده می‏شود».(31)

پس به محکمی نمی توان این روایات و دعاها  را دلیل قانع کننده ای برای ازدواج امام زمان (عج) در زمان غیبت در نظر گرفت

                                                    ادامه دارد ..........

 در مقاله بعدی یکی دیگر از ادله قائلین به ازدواج امام زمان (عج) را بررسی خواهیم کرد وآن داستانهایی است که بیان میکند عده ای در طی ماجراهایی فرزندان امام زمان (عج) رادیده اند که مهمترین آنها  روایت کمال الدین انباری و دیگری روایت جزیره خضرا است امیدوارم که بامن همراه باشید  ...                      ومن الله توفیق

 

 پی نوشتها ومنابع :

1- از بین همه انبیای الهی، حضرت یحیی و عیسی ازدواج نکردند. و خداوند در قرآن حضرت یحیی را این گونه وصف کرده است: سیدا و حصورا و نبیا من الصالحین» (ال عمران، 39)؛ حصور کسی است که خود را در حصار قرار داده، از برخورد با زنان پرهیز دارد

2- الایقاظ من الهجعة،شیخ حر عاملی ،  ص 392.

3- بحارالانوار، ج 53، ص 145- 149.

4- میرزا حسین طبرسی نوری، نجم الثاقب،

5- العبقری الحسان، ج 2، ص134.

 6- غیبت، شیخ طوسی، ص 97؛ بحار، ج 52، ص 148، شیخ حر عاملی، الایقاط، من الهجعه، باب 11، ص 339، انتشارات نوید، 1362 ش.

7-بحارالانوار ج 52ص 225 والزام الناصب ص 176

8- ارشاد مفید ص 342،غیبت طوسی ص282،الزام الناصب ص 222 وبحارالانوار ج 52 ص 331

9-  محمّد باقر مجلسی، بحارالأنوار، ج52، ص381، باب 27. نجم الثاقب، محدث نوری، ص 406، انتشارات مسجد مقدس جمکران

10- شیخ طوسی، کتاب الغیبه، حدیث 120، ص 161( 162) ، انتشارات موسسه المعارف الاسلامی

بحارالانوار، ج 52، ص 152،. افتخارزاده، سیّد حسن، گفتارهایی پیرامون امام زمان(علیه السلام)، نشر شفق، چ چهارم / 79.

11-  کتاب الغیبة محمد ابراهیم نعمانی باب دهم ص  250.. سیّد ابن طاووس، الامان، مؤسسه آل البیت(علیهم السلام)، قم / 1409 هـ.

12- لطف الله صافی گلپایگانی، پاسخ ده پرسش، ص54.

13-(تاریخ الغیبة الکبرى) محمد صدر/ ج2/65 مکتبة الأم امیرالمؤمنین(ع) العامة اصفهان. . شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، انتشارات جامعه مدرسین، 4 جلدی، 1413 هـ. کتاب 100پرسش وپاسخ درمورد امام زمان

14-  محدث نوری، نجم الثاقب، ص 405، انتشارات مسجد جمکران.

15- علی اکبر مهدی پور، مقدمه ترجمه کتاب جزیره خضراء، ص 38، انتشارات رسالت، چاپ دهم.

16- نجم الثاقب، ص 225.

17- ناجی نجار، جزیره خضراء، وتحقیقی پیرامون مثلث برمودا، ترجمه: علی اکبر مهدی پور، ص38.

18- . شیخ ابراهیم کفعمی، مصباح مستهجد، ص 629، انتشارات موسسه اعلمی، (لبنان).

19- جمال‌الاسبوع، ص 28؛ مفاتیح‌الجنان، اعمال روز جمعه.

20- کمال‌الدین، ص 512؛ جمال‌الاسبوع، ص 523.

21- بحارالانوار، ج 89، ص 34؛ نجم الثاقب، ص 226.

22- نجم الثاقب، 226و 434.

23-  سید ابن طاووس، جمال الاسبوع، ص 510.

24- (همان مدرک).

25- . سید ابن طاووس، جمال الاسبوع، ص 510، به نقل از (دراسة فى علامات الظهور والجزیرة الخضراء) سید جعفر مرتضى عاملى260/ نمونه ، مجله حوزه، ویژه‏نامه امام زمان (عج)، ص 54 - 55، با تلخیص. ، ص 56، به نقل از جمال الاسبوع ابن طاووس، ص 510- 516.. . إبراهیم بن علیّ، کفعمی، المصباح، انتشارات رضی، قم / 1405 هـ ، موسوی اصفهانی ، مکیال المکارم ، ج2،ص73

26- بحارالانوار، ج 102 ص 228..

27-  مصباح الزائر، ص 237؛ بحارالانوار، ج 102، ص 114.

28- غیبت، شیخ طوسی، ص 170؛ مصباح، کفعمی، ص 548؛ جمال‌الاسبوع، ص 514؛ بحارالانوار، ج 52، ص 22.

29- « کنیه » در لغت عرب به کلمه ای گفته می شود که با لفظ اب (پدر) و یا کلمه ام (مادر) شروع شود مانند ابوالحسن که از کنیه های معروف علی (ع ) است و مانند ام الائمه که از کنیه های معروف حضرت فاطمه (س ) است .

30- سوره انبیاء، آیه 105

31- دراسة فی علائم الظهور، ص 232